తెలంగాణ
తెలంగాణ ఉద్యమ కాలరేఖ: 1948 నుంచి 2014 వరకు కీలక ఘట్టాలు
ఆపరేషన్ పోలో, ముల్కీ ఉద్యమం నుంచి 1969 ఉద్యమం, 2014 జూన్ 2న రాష్ట్ర ఆవిర్భావం వరకు.
తెలంగాణ రాష్ట్రం ఒక్క రోజులో వచ్చింది కాదు. ఆరున్నర దశాబ్దాల ఆకాంక్షలు, ఉద్యమాలు, త్యాగాల ఫలితం అది. విద్యార్థులు, పోటీ పరీక్షల అభ్యర్థులు, చరిత్రపై ఆసక్తి ఉన్నవారి కోసం ముఖ్య ఘట్టాలను కాలక్రమంలో అందిస్తున్నాం.
1948 — ఆపరేషన్ పోలో
1947లో దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినా హైదరాబాద్ సంస్థానం నిజాం పాలనలోనే ఉంది. రజాకార్ల దౌర్జన్యాలు, తెలంగాణ సాయుధ రైతాంగ పోరాటం నేపథ్యంలో 1948 సెప్టెంబర్‌లో భారత సైన్యం "ఆపరేషన్ పోలో" చేపట్టింది. సెప్టెంబర్ 17న నిజాం లొంగిపోయారు. హైదరాబాద్ భారత యూనియన్‌లో విలీనమైంది.
1952 — ముల్కీ ఉద్యమం
హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో స్థానికులకు (ముల్కీలకు) ఉద్యోగాల్లో ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలనే డిమాండ్‌తో 1952లో ఉద్యమం జరిగింది. ఈ ఆందోళనలో పోలీసు కాల్పుల్లో కొందరు విద్యార్థులు మరణించారు. "స్థానికులకే ఉద్యోగాలు" అనే అంశం అప్పటి నుంచే తెలంగాణ రాజకీయాల్లో కేంద్రంగా ఉంది.
1953 — ఆంధ్ర రాష్ట్రం
మద్రాసు రాష్ట్రం నుంచి తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాలతో ప్రత్యేక రాష్ట్రం కోసం పొట్టి శ్రీరాములు ఆమరణ నిరాహార దీక్ష చేసి 1952 డిసెంబర్‌లో మరణించారు. ఆ తర్వాత 1953 అక్టోబర్ 1న కర్నూలు రాజధానిగా ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పడింది.
1956 — ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆవిర్భావం, పెద్దమనుషుల ఒప్పందం
రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కమిషన్ (ఫజల్ అలీ కమిషన్) తెలంగాణను కొంతకాలం ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఉంచాలని సూచించినా, చివరికి విలీనానికే నిర్ణయం జరిగింది. తెలంగాణ ప్రయోజనాలను కాపాడేందుకు రెండు ప్రాంతాల నాయకుల మధ్య "పెద్దమనుషుల ఒప్పందం" కుదిరింది. 1956 నవంబర్ 1న హైదరాబాద్ రాజధానిగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడింది.
1969 — జై తెలంగాణ ఉద్యమం
ఒప్పందంలోని హామీలు అమలు కావడం లేదన్న ఆవేదనతో 1969లో విద్యార్థులు ఉద్యమం ప్రారంభించారు. ఖమ్మం జిల్లాలో మొదలైన ఆందోళన రాష్ట్రమంతా వ్యాపించింది. మర్రి చెన్నారెడ్డి నాయకత్వంలో తెలంగాణ ప్రజా సమితి ఏర్పడింది. పోలీసు కాల్పుల్లో వందలాది మంది యువకులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. 1971 లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో తెలంగాణ ప్రజా సమితి 10 స్థానాలు గెలిచింది. తర్వాత ఆ పార్టీ కాంగ్రెస్‌లో విలీనమవడంతో ఉద్యమం చల్లబడింది. 1973లో ఆరు సూత్రాల పథకం తెచ్చారు.
1990లు — మేధో పునాది
ప్రొఫెసర్ కొత్తపల్లి జయశంకర్ వంటి మేధావులు నీళ్లు, నిధులు, నియామకాల్లో జరుగుతున్న అసమానతలపై రచనలు, సభలతో ఉద్యమానికి సైద్ధాంతిక బలం ఇచ్చారు. ఆయనను తెలంగాణ ఉద్యమ సిద్ధాంతకర్తగా గౌరవిస్తారు.
2001 — టీఆర్ఎస్ ఏర్పాటు
2001 ఏప్రిల్ 27న కె. చంద్రశేఖర్ రావు తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితిని స్థాపించారు. ప్రత్యేక రాష్ట్ర డిమాండ్‌కు రాజకీయ వేదిక దొరికింది.
2009 — దీక్ష, డిసెంబర్ 9 ప్రకటన
నవంబర్ 29న కేసీఆర్ ఆమరణ నిరాహార దీక్ష ప్రారంభించారు. విద్యార్థి ఉద్యమం ఉధృతమైంది. డిసెంబర్ 9న రాష్ట్ర ఏర్పాటు ప్రక్రియ ప్రారంభిస్తామని కేంద్రం ప్రకటించింది. డిసెంబర్ 23న మరో ప్రకటనతో అది నిలిచిపోయింది. ఈ కాలంలో పలువురు యువకులు ఆత్మబలిదానాలు చేసుకోవడం విషాదకరం.
2010–2013 — ఐక్య ఉద్యమం
శ్రీకృష్ణ కమిటీ 2010 డిసెంబర్‌లో నివేదిక ఇచ్చింది. ప్రొఫెసర్ కోదండరాం నేతృత్వంలో తెలంగాణ జాయింట్ యాక్షన్ కమిటీ (జేఏసీ) ఏర్పడి, రాజకీయ పార్టీలు, ఉద్యోగ సంఘాలు, విద్యార్థులను ఒకే వేదికపైకి తెచ్చింది. 2011 మార్చి 10న మిలియన్ మార్చ్, 2011 సెప్టెంబర్–అక్టోబర్‌లో 42 రోజుల సకల జనుల సమ్మె, 2012లో సాగర హారం వంటి కార్యక్రమాలు జరిగాయి. ధూమ్‌ధామ్ పాటలు, కళారూపాలు ఉద్యమానికి ప్రాణం పోశాయి. 2013 జూలై 30న కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ తెలంగాణ ఏర్పాటుకు ఆమోదం తెలిపింది.
2014 — కల సాకారం
2014 ఫిబ్రవరి 18న లోక్‌సభ, 20న రాజ్యసభ ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ బిల్లును ఆమోదించాయి. 2014 జూన్ 2న తెలంగాణ దేశంలో 29వ రాష్ట్రంగా అవతరించింది. హైదరాబాద్ పదేళ్ల పాటు ఉమ్మడి రాజధానిగా ఉంటుందని చట్టం పేర్కొంది. అందుకే ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 2ను తెలంగాణ రాష్ట్ర అవతరణ దినోత్సవంగా జరుపుకుంటాం.
ముగింపు
తెలంగాణ ఉద్యమం శాంతియుత ప్రజాస్వామ్య పోరాటాలకు ఒక ఉదాహరణ. ఈ చరిత్ర కేవలం పరీక్షల కోసం గుర్తుంచుకునే తేదీలు కాదు; ఆత్మగౌరవం, సమాన అవకాశాల కోసం ఒక ప్రాంతం చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణం.
ఫోటో: Adbh266 / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Telangana movement timeline: 1948 to 2014 in key moments
The state of Telangana did not come about in a day. It is the result of six and a half decades of aspirations, movements, and sacrifices. We are providing a timeline of key events for students, competitive exam candidates, and those interested in history.
1948 — Operation Polo
Even after the country gained independence in 1947, the Hyderabad State remained under the rule of the Nizam. In the wake of the atrocities of the Razakars and the armed peasant struggle in Telangana, the Indian Army launched "Operation Polo" in September 1948. The Nizam surrendered on September 17. Hyderabad was incorporated into the Indian Union.
1952 — Mulki Movement
A movement was held in 1952 in Hyderabad state demanding priority in jobs for locals (Mulkis). Some students died in police firing during this agitation. The issue of "jobs for locals" has been central to Telangana politics ever since.
1953 — Andhra State
Potti Sriramulu died in December 1952 after going on a hunger strike demanding a separate state for the Telugu-speaking areas from Madras State. After that, Andhra State was formed on October 1, 1953, with Kurnool as its capital.
1956 — Formation of Andhra Pradesh, Gentlemen's Agreement
Although the States Reorganization Commission (Fazal Ali Commission) recommended that Telangana be kept as a separate state for some time, the decision was ultimately made to merge it. A "Gentlemen's Agreement" was reached between the leaders of the two regions to protect the interests of Telangana. Andhra Pradesh was formed on 1 November 1956 with Hyderabad as its capital.
1969 — Jai Telangana Movement
The students started a movement in 1969, complaining that the promises in the agreement were not being implemented. The agitation that started in Khammam district spread throughout the state. The Telangana Praja Samithi was formed under the leadership of Marri Chenna Reddy. Hundreds of youth lost their lives in police firing. The Telangana Praja Samithi won 10 seats in the 1971 Lok Sabha elections. Later, the movement cooled down when that party merged with the Congress. In 1973, a six-point plan was introduced.
1990s — Intellectual foundation
Intellectuals like Professor Kothapalli Jayashankar gave ideological strength to the movement with his writings and speeches on the inequalities in water, funds, and appointments. He is revered as the ideologue of the Telangana movement.
2001 — TRS formed
On April 27, 2001, K. Chandrasekhar Rao founded the Telangana Rashtra Samithi. The demand for a separate state found a political platform.
2009 — Initiation, December 9 announcement
On November 29, KCR started a fast unto death. The student movement intensified. The Center announced that the state formation process would begin on December 9. It was halted with another announcement on December 23. It is tragic that many young people sacrificed their lives during this period.
2010–2013 — United Movement
The Srikrishna Committee submitted its report in December 2010. The Telangana Joint Action Committee (JAC) was formed under the leadership of Professor Kodandaram and brought political parties, trade unions and students on a single platform. Programmes like the Million March on 10 March 2011, the 42-day Sakala Janula Samme in September-October 2011 and the Sagara Haram in 2012 were held. Dhoomdham songs and art forms gave life to the movement. On 30 July 2013, the Congress Working Committee approved the formation of Telangana.
2014 — Dream come true
On February 18, 2014, the Lok Sabha and the Rajya Sabha passed the Andhra Pradesh Reorganization Bill. On June 2, 2014, Telangana became the 29th state in the country. The law stated that Hyderabad would be the joint capital for ten years. That is why June 2 is celebrated every year as Telangana State Formation Day.
Conclusion
The Telangana movement is an example of peaceful democratic struggles. This history is not just a series of dates to remember for exams; it is a long journey of a region for self-respect and equal opportunities.
Photo: Adbh266 / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)