రాజకీయాలు

ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు 1956–2014: పూర్తి జాబితా

నీలం సంజీవరెడ్డి నుంచి కిరణ్‌కుమార్ రెడ్డి వరకు — ఉమ్మడి రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రులందరూ, పోటీ పరీక్షల అభ్యర్థులకు అవసరమైన ముఖ్యాంశాలతో.

ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు 1956–2014: పూర్తి జాబితా

1956 నవంబర్ 1 నుంచి 2014 జూన్ 1 వరకు — దాదాపు 58 ఏళ్లు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ కొనసాగింది. ఈ కాలంలో రాష్ట్రాన్ని పాలించిన ముఖ్యమంత్రుల జాబితా పోటీ పరీక్షలకు సిద్ధమయ్యే విద్యార్థులకు, చరిత్రపై ఆసక్తి ఉన్నవారికి ఉపయోగపడేలా కాలక్రమంలో అందిస్తున్నాం.

ముందుమాట: అంతకు ముందు రెండు రాష్ట్రాలు

• హైదరాబాద్ రాష్ట్రం: బూర్గుల రామకృష్ణారావు (1952–1956) — తొలి, ఏకైక ఎన్నికైన ముఖ్యమంత్రి.

• ఆంధ్ర రాష్ట్రం: టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు (1953–1954), బెజవాడ గోపాలరెడ్డి (1955–1956).

ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు

1. నీలం సంజీవరెడ్డి (1956–1960): ఆంధ్రప్రదేశ్ తొలి ముఖ్యమంత్రి. తర్వాత లోక్‌సభ స్పీకర్‌గా, 1977లో దేశ ఆరో రాష్ట్రపతిగా ఎన్నికయ్యారు.

2. దామోదరం సంజీవయ్య (1960–1962): దేశంలోనే తొలి దళిత ముఖ్యమంత్రి. తర్వాత ఏఐసీసీ అధ్యక్షుడిగా కూడా పనిచేశారు.

3. నీలం సంజీవరెడ్డి (1962–1964): రెండోసారి.

4. కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి (1964–1971): సుదీర్ఘకాలం పదవిలో ఉన్నవారిలో ఒకరు. 1969 తెలంగాణ ఉద్యమం ఆయన హయాంలోనే జరిగింది.

5. పి.వి. నరసింహారావు (1971–1973): భూసంస్కరణలు చేపట్టారు. ముల్కీ నిబంధనలు, జై ఆంధ్ర ఉద్యమం నేపథ్యంలో పదవి కోల్పోయారు. తర్వాత దేశ ప్రధాని (1991–96).

6. రాష్ట్రపతి పాలన (1973): జై ఆంధ్ర ఉద్యమం సమయంలో కొద్ది నెలలు.

7. జలగం వెంగళరావు (1973–1978): ఆరు సూత్రాల పథకం అమలు కాలం.

8. మర్రి చెన్నారెడ్డి (1978–1980): 1969 తెలంగాణ ఉద్యమ నాయకుడు.

9. టి. అంజయ్య (1980–1982): కార్మిక నాయకుడి నుంచి ముఖ్యమంత్రిగా.

10. భవనం వెంకట్రామిరెడ్డి (1982): కొద్ది నెలలు.

11. కోట్ల విజయభాస్కరరెడ్డి (1982–1983): కర్నూలు జిల్లాకు చెందిన నేత.

12. ఎన్.టి. రామారావు (1983–1984): తెలుగుదేశం స్థాపించిన తొమ్మిది నెలల్లో అధికారం. తొలి కాంగ్రేసేతర ముఖ్యమంత్రి.

13. నాదెండ్ల భాస్కరరావు (ఆగస్టు–సెప్టెంబర్ 1984): సుమారు నెల రోజులు.

14. ఎన్.టి. రామారావు (1984–1989): ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ ఉద్యమం తర్వాత తిరిగి.

15. మర్రి చెన్నారెడ్డి (1989–1990): రెండోసారి.

16. ఎన్. జనార్దనరెడ్డి (1990–1992).

17. కోట్ల విజయభాస్కరరెడ్డి (1992–1994): రెండోసారి.

18. ఎన్.టి. రామారావు (1994–1995): మూడోసారి, భారీ మెజారిటీతో.

19. నారా చంద్రబాబు నాయుడు (1995–2004): ఐటీ, పరిపాలనా సంస్కరణలపై దృష్టి. ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో సుదీర్ఘకాలం (సుమారు తొమ్మిదేళ్లు) నిరంతరంగా ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నారు.

20. వై.ఎస్. రాజశేఖరరెడ్డి (2004–2009): ఆరోగ్యశ్రీ, ఫీజు రీయింబర్స్‌మెంట్, జలయజ్ఞం. 2009లో రెండోసారి గెలిచిన కొద్ది నెలలకే హెలికాప్టర్ ప్రమాదంలో మరణం.

21. కొణిజేటి రోశయ్య (2009–2010): సుదీర్ఘ ఆర్థిక మంత్రిగా అనుభవం. తర్వాత తమిళనాడు గవర్నర్.

22. ఎన్. కిరణ్‌కుమార్ రెడ్డి (2010–2014): ఉమ్మడి రాష్ట్ర చివరి ముఖ్యమంత్రి. విభజనను వ్యతిరేకిస్తూ 2014 ఫిబ్రవరిలో రాజీనామా.

23. రాష్ట్రపతి పాలన (మార్చి 1 – జూన్ 2014): విభజనకు ముందు చివరి నెలలు.

పరీక్షలకు గుర్తుంచుకోవాల్సిన ముఖ్యాంశాలు

• తొలి ముఖ్యమంత్రి: నీలం సంజీవరెడ్డి.

• తొలి దళిత ముఖ్యమంత్రి (దేశంలోనే): దామోదరం సంజీవయ్య.

• రాష్ట్రపతి అయిన ముఖ్యమంత్రి: నీలం సంజీవరెడ్డి.

• ప్రధాని అయిన ముఖ్యమంత్రి: పి.వి. నరసింహారావు.

• తొలి కాంగ్రేసేతర ముఖ్యమంత్రి: ఎన్.టి. రామారావు.

• అతి తక్కువ కాలం: నాదెండ్ల భాస్కరరావు (సుమారు ఒక నెల).

• చివరి ముఖ్యమంత్రి: ఎన్. కిరణ్‌కుమార్ రెడ్డి.

• మూడుసార్లు ముఖ్యమంత్రి అయిన నేత: ఎన్.టి. రామారావు.

ఒక పరిశీలన

ఈ జాబితాను చూస్తే 1983 వరకు కాంగ్రెస్ ఆధిపత్యం, తర్వాత కాంగ్రెస్–టీడీపీ మధ్య పోటీ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ముఖ్యంగా 1978–1983 మధ్య తరచూ ముఖ్యమంత్రులు మారడం, దిల్లీ జోక్యంపై ప్రజల్లో పెరిగిన అసంతృప్తి టీడీపీ ఆవిర్భావానికి నేపథ్యంగా నిలిచింది.

ముగింపు

ఈ ముఖ్యమంత్రులు ఒక్కొక్కరు తమదైన ముద్ర వేశారు — భూసంస్కరణల నుంచి సంక్షేమ పథకాల వరకు, ఐటీ నుంచి సాగునీటి ప్రాజెక్టుల వరకు. ఉమ్మడి రాష్ట్ర చరిత్ర తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ — రెండు రాష్ట్రాల ఉమ్మడి వారసత్వం.

ఫోటో: Sissssou / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)

Chief ministers of united Andhra Pradesh, 1956–2014: The complete list

From November 1, 1956 to June 1, 2014 — the united Andhra Pradesh lasted for almost 58 years. We are providing a list of the Chief Ministers who ruled the state during this period in chronological order to be useful to students preparing for competitive exams and those interested in history.

Foreword: Before that, two states

• Hyderabad State: Burgula Ramakrishna Rao (1952–1956) — First and only elected Chief Minister.

• Andhra State: Tanguturi Prakasam Pantulu (1953–1954), Bezawada Gopal Reddy (1955–1956).

Chief Ministers of United Andhra Pradesh

1. Neelam Sanjeeva Reddy (1956–1960): First Chief Minister of Andhra Pradesh. Later elected as Speaker of Lok Sabha and sixth President of the country in 1977.

2. Damodaram Sanjeevaiah (1960–1962): The first Dalit Chief Minister of the country. He later served as the AICC President.

3. Neelam Sanjeeva Reddy (1962–1964): Second term.

4. Kasu Brahmananda Reddy (1964–1971): One of the longest-serving leaders. The 1969 Telangana movement took place during his tenure.

5. P.V. Narasimha Rao (1971–1973): Undertook land reforms. Lost office in the wake of Mulki provisions and Jai Andhra movement. Later became the Prime Minister of the country (1991–96).

6. President's Rule (1973): A few months during the Jai Andhra movement.

7. Jalagam Vengal Rao (1973–1978): The period of implementation of the Six Principles Scheme.

8. Marri Chenna Reddy (1978–1980): Leader of the 1969 Telangana movement.

9. T. Anjaiah (1980–1982): From labor leader to Chief Minister.

10. Bhavanam Venkatrami Reddy (1982): A few months.

11. Kotla Vijayabhaskara Reddy (1982–1983): Leader from Kurnool district.

12. N.T. Rama Rao (1983–1984): Came to power within nine months of the formation of the Telugu Desam Party. First non-Congress Chief Minister.

13. Nadendla Bhaskara Rao (August–September 1984): About a month.

14. N.T. Rama Rao (1984–1989): Return after the Democracy Preservation Movement.

15. Marri Chenna Reddy (1989–1990): Second term.

16. N. Janardhana Reddy (1990–1992).

17. Kotla Vijayabhaskara Reddy (1992–1994): Second term.

18. N.T. Rama Rao (1994–1995): Third term, with a huge majority.

19. Nara Chandrababu Naidu (1995–2004): Focused on IT and administrative reforms. He was the Chief Minister of the united state for a long time (about nine years).

20. Y.S. Rajasekhara Reddy (2004–2009): Aarogyasri, fee reimbursement, Jalayagnam. Died in a helicopter crash a few months after winning for the second time in 2009.

21. Konijeti Rosaiah (2009–2010): Long experience as Finance Minister. Later Governor of Tamil Nadu.

22. N. Kiran Kumar Reddy (2010–2014): Last Chief Minister of the united state. Resigned in February 2014 opposing the bifurcation.

23. President's Rule (March 1 – June 2014): The last months before partition.

Key points to remember for exams

• First Chief Minister: Neelam Sanjeeva Reddy.

• First Dalit Chief Minister (in the country): Damodaram Sanjeevaiah.

• Chief Minister who is also the President: Neelam Sanjeeva Reddy.

• Chief Minister who became the Prime Minister: P.V. Narasimha Rao.

• First non-Congress Chief Minister: N.T. Rama Rao.

• Shortest period: Nadendla Bhaskara Rao (about one month).

• Last Chief Minister: N. Kiran Kumar Reddy.

• Leader who became Chief Minister three times: N.T. Rama Rao.

An observation

Looking at this list, it is clear that Congress was dominant until 1983, and then the competition between Congress and TDP. Especially between 1978-1983, the frequent changes of Chief Ministers and the growing dissatisfaction among the people over Delhi's interference formed the backdrop for the emergence of TDP.

Conclusion

Each of these Chief Ministers has left their mark — from land reforms to welfare schemes, from IT to irrigation projects. The history of the joint state of Telangana and Andhra Pradesh — the common heritage of the two states.

Photo: Sissssou / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)

More రాజకీయాలు news

All news · About J Voice